नारायणी सामुदायिक वन उपभोक्ता समूह, गैंडाकोट–९, नवलपुर

नारायणी सामुदायिक वन उपभोक्ता समूहले सामुदायिक वनको स्वीकृत कार्ययोजना, वार्षिक बजेट तथा उपभोक्ता समूहका निर्णयहरू अनुसार विभिन्न क्षेत्रगत योजनाहरू नियमित रूपमा सञ्चालन गर्दै आएको छ। यी योजनाहरू वन संरक्षण, दिगो व्यवस्थापन, पूर्वाधार विकास, वातावरण संरक्षण, पर्यटन प्रवर्द्धन तथा सामुदायिक सशक्तीकरणमा केन्द्रित छन्।

वन संरक्षण तथा व्यवस्थापन योजना

वन क्षेत्रको संरक्षण र दिगोपन सुनिश्चित गर्न समूहले वन संरक्षण, निगरानी तथा व्यवस्थापन सम्बन्धी योजनाहरू सञ्चालन गर्दै आएको छ। यसअन्तर्गत नियमित वन गस्ती, अवैध कटानी नियन्त्रण, आगलागी नियन्त्रण तथा न्यूनीकरण कार्यक्रम, साथै जोखिमयुक्त समयमा सचेतना र तयारी कार्यहरू गरिन्छ।

वन क्षेत्रको स्पष्ट पहिचानका लागि सीमाङ्कन कार्य, घेराबार निर्माण तथा सूचना साइनबोर्ड स्थापना गरिएको छ। साथै वनको हरियाली कायम राख्न बिरुवा रोपाइँ, नर्सरी स्थापना र पुनःवनरोपण कार्यक्रम सञ्चालन हुँदै आएका छन्। यी कार्यहरूले वन क्षेत्रको संरक्षण र जैविक विविधताको दीर्घकालीन सन्तुलनमा टेवा पुर्‍याएको छ।

वन उत्पादन व्यवस्थापन योजना

सामुदायिक वनबाट प्राप्त हुने स्रोतहरूको न्यायोचित, पारदर्शी र दिगो उपयोग सुनिश्चित गर्न वन उत्पादन व्यवस्थापन योजना सञ्चालनमा छ। यसअन्तर्गत उपभोक्ताहरूलाई दाउरा, काठ, घाँस–दाउरा वितरण कार्ययोजना अनुसार व्यवस्थापन गरिन्छ।

साथै गैरकाष्ठ वन पैदावार जस्तै जडीबुटी, फलफूल, बाँस, घाँस आदिको संरक्षण, उत्पादन र व्यावसायिक विकासमा जोड दिइएको छ। यसले वनको दिगो उपयोगसँगै उपभोक्ताको आयआर्जनमा समेत सहयोग पुर्‍याउँदै आएको छ। दीर्घकालीन सोचका साथ दिगो वन व्यवस्थापन (Sustainable Forest Management) को अवधारणा लागू गरिएको छ।

सिँचाइ तथा पूर्वाधार विकास योजना

वन क्षेत्रभित्र सञ्चालन हुने फलफूल, पुष्प वाटिका तथा हरियाली प्रवर्द्धन कार्यक्रमका लागि सिँचाइ सुविधा अत्यावश्यक भएकाले मोटर, पाइपलाइन, पानी ट्यांकी जस्ता संरचनाहरूको स्थापना तथा सुधार गरिएको छ।

यसैगरी वन क्षेत्रभित्र तथा पहुँच मार्गमा बाटो, ट्रेल तथा पदमार्ग सुधार कार्यहरू सञ्चालन हुँदै आएका छन्। विद्युतीय आवश्यकता पूरा गर्न विद्युतीय मिटर तथा लाइन क्षमता वृद्धि (जस्तै ५ kW बाट १० kW) जस्ता योजनाहरू कार्यान्वयनमा छन्, जसले उद्यान, सिँचाइ र अन्य पूर्वाधार सञ्चालनलाई सहज बनाएको छ।

वातावरण संरक्षण तथा पर्यटन प्रवर्द्धन योजना

पर्यावरण संरक्षणलाई केन्द्रमा राख्दै फलफूल तथा पुष्प वाटिका स्थापना, हरियाली प्रवर्द्धन, पार्क तथा विश्रामस्थल विकासका कार्यक्रम सञ्चालन गरिँदै आएका छन्। यसले वन क्षेत्रलाई आकर्षक बनाउनुका साथै जैविक विविधता संरक्षणमा समेत योगदान पुर्‍याएको छ।

साथै इको–टुरिज्म तथा पर्यापर्यटन प्रवर्द्धन गतिविधि अन्तर्गत पिकनिक स्थल, उद्यान, अवलोकन बिन्दु तथा वातावरणमैत्री पर्यटन संरचनाहरूको विकास भइरहेको छ। यसबाट आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटक आकर्षित हुनुका साथै स्थानीय रोजगारी र आर्थिक गतिविधिमा वृद्धि हुने अपेक्षा गरिएको छ।

सामुदायिक तथा सामाजिक विकास योजना

उपभोक्ता समूहका सदस्यहरूको क्षमता अभिवृद्धिका लागि तालिम, गोष्ठी तथा सचेतनामूलक कार्यक्रमहरू सञ्चालन गरिन्छ। विशेष गरी महिला, दलित, विपन्न तथा लक्षित वर्ग केन्द्रित कार्यक्रममार्फत सामाजिक समावेशिता प्रवर्द्धन गरिन्छ।

यसैगरी उपभोक्ताको जीवनस्तर सुधारका लागि आयआर्जन, उद्यम विकास, जीविकोपार्जन सहयोग सम्बन्धी कार्यक्रमहरू सञ्चालनमा छन्, जसले सामुदायिक वनलाई सामाजिक तथा आर्थिक सशक्तीकरणको माध्यम बनाएको छ।

प्रशासन तथा सुशासन योजना

सामुदायिक वनको पारदर्शी र उत्तरदायी व्यवस्थापनका लागि लेखा–जोखा, आन्तरिक तथा बाह्य अडिट नियमित रूपमा गरिन्छ। उपभोक्ताको सहभागिता सुनिश्चित गर्न साधारणसभा, कार्यसमिति बैठक तथा उपसमिति बैठकहरू समयमै सञ्चालन गरिन्छ।

सूचना प्रवाहलाई सहज बनाउन वेबसाइट, डिजिटल सूचना प्रणाली, सूचना पाटी तथा अभिलेख व्यवस्थापन मा जोड दिइएको छ। यसले सुशासन, पारदर्शिता र जवाफदेहिता अभिवृद्धि गर्न महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ।